Về thu nhập, điều kiện lao động, sinh hoạt và bảo hiểm xã hội, chăm sóc y tế đối với lao động nước ngoài khá tốt, hấp dẫn đối với người lao động Việt Nam. Gặp gỡ những người lao động từ Việt Nam sang đang làm việc trong nhiều nhà máy, ở nhiều tỉnh khác nhau tại Séc họ đều hài lòng, phấn khởi về điều này. Thêm nữa, thu nhập của người lao động làm việc trong công xưởng cao hơn nhiều và ổn định so với thu nhập của người “chạy chợ”, nên không còn lo ngại một bộ phận người lao động bằng con đường đi lao động để sang Séc bỏ hợp đồng, đi buôn bán nhỏ.
Chính từ tình hình trên, hơn một năm qua hàng nghìn người lao động, bằng nhiều con đường khác nhau đã tìm cơ hội đi Séc. Trong số đó, đã có những người may mắn, thành công; nhưng cũng còn không ít người hoặc còn chờ đợi, hoặc đã tìm đến thị trường khác phù hợp hơn với các điều kiện của mình. Còn đối với doanh nghiệp, đã có những doanh nghiệp thành công đưa được lao động sang Séc bằng con đường chính thống. Nhưng cũng có những doanh nghiệp chưa đến đích và đã phải trả “học phí”. Ngay cả những doanh nghiệp được coi là thành công, thì cũng còn nhiều lo ngại nếu tình hình cấp visa lao động không được cải thiện.
Nhìn nhận toàn cục thị trường này, muốn phát triển bền vững đem lại lợi ích cho cả hai phía, chúng tôi cho rằng, không những phải giải quyết tốt vấn đề visa, mà còn nhìn nhận rõ và có biện pháp giải quyết nhiều vấn đề bất cập khác, dẫn tới rủi ro và phát triển không bền vững của thị trường. Trong đó đáng lưu ý là:
Thứ nhất: Thị trường Cộng hoà Séc cần lao động có nghề, trình độ nghề cao.
 Ngoại trừ một số ít nghề như làm việc trong dây chuyền sản xuất điện tử, do chuyên môn hoá cao, người lao động làm những bước công việc đơn giản, không cần phải có nghề trước khi đi nước ngoài, còn phần lớn những ngành nghề sản xuất khác như: hàn, cơ khí chế tạo, xây dựng, may măc…đều đòi hỏi thợ có nghề thực thụ. Người lao động có nghề vững dễ được tuyển chọn, lương cao và công việc ổn định hơn. Lao động không nghề lương thấp, dễ bị mất việc khi sản xuất có biến động. Doanh nghiệp ta càng đưa nhiều lao động không nghề sang thì tính rủi ro càng cao.
Thứ hai: Hoạt động môi giới cung ứng lao động của những người Việt Nam ở Séc diễn ra rất đa dạng và phức tạp (nói về kiểm soát chất lượng hoạt động).
Theo ông Chủ tịch Hiệp hội môi giới lao động Việt Nam tại Séc (Hiệp hội này đến cuối tháng 5/2008 có 27 doanh nghiệp thành viên), thì ở Séc có tới 180 công ty cung ứng lao động là người Việt Nam; Có những công ty hoạt động có tính chuyên nghiệp, có trách nhiệm tốt với người lao động và đối tác. Nhưng cũng không ít những công ty chất lượng hoạt động còn hạn chế, thiếu tính chuyên nghiệp, thậm chí hoạt động theo kiểu “chụp giật”, và có cả những người Việt Nam chưa lập công ty, cũng tham gia hoạt động môi giới lao động.
Thứ ba: Hoạt động của các doanh nghiệp xuất khẩu lao động ta khi tham gia thị trường lao động Séc còn bất cập
Bên cạnh các công ty đã đầu tư nghiên cứu khảo sát  thị trường, tìm hiểu kỹ đối tác, tổ chức đào tạo cho lao động, vẫn còn không ít doanh nghiệp chưa tiếp cận khảo sát thực tế, dễ dãi trong lựa chọn đối tác và ký kết hợp đồng; đào tạo nghề cho lao động chưa sát yêu cầu… Do vậy việc thực hiện hợp đồng gặp khó khăn, dễ bị rủi ro.
Thứ tư: Giáo dục định hướng nhiều công ty chưa thực hiện có chất lượng việc giáo dục ý thức cho người lao động, đặc biệt từ những hành vi ứng xử tại nơi làm việc, trong ký túc xá, nơi công cộng của người lao động trong một xã hội văn minh.
Thứ năm: Dòng chảy hình thành lực lượng lao động từ Việt Nam bổ sung vào thị trường Séc đang diễn ra theo hướng bất lợi cho việc đảm bảo chất lượng và tính bền vững của thị trường.
Lao động Việt Nam sang Séc có hai dòng chính: những người lao động đi theo visa kinh doanh và những người lao động đi theo visa lao động.
·    Loại thứ nhất: đi theo visa kinh doanh đã diễn ra từ nhiều năm nay. Gần đây, tuyệt đại bộ phận lao động đi theo con đường này khi sang đến Séc đã trở thành nguồn bổ sung vào làm việc trong các nhà máy hoặc trở thành nguồn dự trữ của các công ty môi giới, chờ đợi thu xếp việc làm trong nhà máy. Đi theo con đường này, họ phải chi phí tiền dịch vụ trong đó có dịch vụ làm visa cho những người môi giới rất lớn. Phần đông số họ không có nghề, nhưng có “quyết tâm” chi tiền cao để được đi, lại không được tổ chức đào tạo giáo dục định hướng, nên trở thành một nguồn dự trữ lao động người Việt Nam có chất lượng thấp ở Séc.
Họ đi theo con đường không chính thức, không có một doanh nghiệp chịu trách nhiệm từ đầu đến cuối trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, nên dễ bị rủi ro (đã có rất nhiều người lao động đi theo con đường này gửi đơn kêu cứu đến Hiệp hội môi giới lao động Việt Nam ở Séc. Nhưng như thế đã quá muộn), và dễ trở thành một “đội quân hỗn tạp” làm giảm uy tín và chất lượng của lao động Việt Nam ở thị trường này.
Đáng tiếc là, lực lượng lao động đi theo con đường này vẫn chiếm tỷ trọng lớn (70 – 80%), tổng số lao động Việt Nam sang lao động tại Séc trong thời gian gần đây, và khi visa lao động làm chậm, khó khăn, thì loại đi theo visa kinh doanh vẫn tiếp tục tăng.
·    Loại thứ hai: Đi theo visa lao động, đây là con đường chính thống để đến làm việc ở Séc hợp pháp và có chủ thể bảo vệ quyền, lợi ích cho người lao động theo pháp luật của Việt Nam và của Séc. Kênh này mới được mở ra hai năm nay để đáp ứng nhu cầu bức xúc về lao động, đặc biệt là lao động có nghề, trình độ nghề cao của thị trường Séc. Những người lao động đi sang Séc theo con đường này, tuyệt đại bộ phận được nhà máy bạn hoan nghênh, có việc làm ổn định và thu nhập khá tốt
Tuy nhiên, do bị ảnh hưởng bởi cơ chế cấp visa kinh doanh, nên việc cấp visa lao động rất chậm so với yêu cầu của doanh nghiệp Séc và có thời điểm hầu như bị bế tắc.Nhiều người lao động chờ đợi quá lâu đã thất vọng, bỏ cuộc. Nhiều nhà máy ở Séc đợi lao động Việt Nam đi theo con đường chính thống này lâu không được, phải nhận người đi theo visa kinh doanh vào làm với chất lượng kém.
Nếu cứ để tình hình diễn tiến theo chiều hướng này, thì các nhà máy của Séc không được sử dụng nguồn lao động có chất lượng; làm hình ảnh của lao động Việt Nam tại Séc sẽ xấu đi nghiêm trọng, và cửa mở thị trường sẽ chẳng mấy mà bị khép lại.
Giải pháp
Để sớm khắc phục những bất cập nêu trên, phát triển bền vững việc làm của lao động Việt Nam ở thị trường Séc, đem lại lợi ích cho cả hai phía, chúng tôi cho rằng, cần triển khai thực hiện quyết liệt các giải pháp chủ yếu sau:
Một là, bám sát yêu cầu thị trường, đầu tư chuẩn bị nguồn lao động có trình độ nghề cao, đáp ứng yêu cầu các chủ sử dụng
Doanh nghiệp XKLĐ cần hợp tác chặt chẽ với hệ thống trường nghề trong nước, với chủ sử dụng nước ngoài và với cơ sở đào tạo nghề có uy tín của nước ngoài để đào tạo bổ túc nghề cho người lao động sát với công nghệ sản xuất ở Séc, kiểm tra tuyển chọn người đạt yêu cầu mới đưa sang Séc làm việc.
Việc đào tạo nên ưu tiên triển khai thực hiện ở Việt Nam, vì như vậy vừa góp phần khai thác và nâng tầm các cơ sở đào tạo trong nước, vừa đảm bảo tiết kiệm chi phí cho người lao động.
Tuy nhiên, trong trường hợp triển khai trong nước chưa kịp, doanh nghiệp có thể hợp tác với đối tác thực hiện đào tạo ngắn hạn ở Séc, nếu hợp đồng bảo đảm tính khả thi và chi phí hợp lý, người lao động chấp thuận được.
Hai là, tăng cường chất lượng giáo dục định hướng cho người lao động trước khi đưa sang làm việc ở Séc.
Người lao động cần được trang bị đầy đủ nhận thức về vai trò, nhiệm vụ, trách nhiệm công dân của mình khi sang Séc làm việc. Cam kết làm nghề gì, việc gì theo hợp đồng thì họ phải có trách nhiệm thực hiện nghiêm nội dung đã cam kết.
Chương trình giáo dục định hướng cho người lao động cần tăng nội dung cụ thể để hình thành thái độ, ý thức tự giác của người lao động trong công việc và trong sinh hoạt, đặc biệt là hành vi ứng xử trong một xã hội văn minh.
Ba là, doanh nghiệp XKLĐ Việt Nam cần thận trọng trong lựa chọn đối tác tại Séc
Đối với những hợp đồng cung ứng lao động ký trực tiếp với chủ sử dụng, thì cần xem xét kỹ tính chất, tính ổn định của công việc, điều kiện làm việc, sinh hoạt.
Đối với hợp đồng ký với công ty môi giới lao động: cần thẩm định tư cách pháp nhân, năng lực hoạt động, tính chuyên nghiệp và trách nhiệm với người lao động của các công ty này. Với công ty môi giới hoạt động theo phương thức “thầu nhân công”, thì ngoài việc xem xét kỹ các yếu tố trên, cần xem năng lực thực sự trong xếp việc cho người lao động, điều kiện bảo đảm ăn ở, sinh hoạt và đưa đón lao động, cũng như trách nhiệm cao đối với người lao động .
Bốn là, không nên để các doanh nghiệp XKLĐ Việt Nam tham gia vào thị trường Séc theo kiểu “phong trào”, không nghiên cứu thấu đáo thị trường và đối tác, không chuẩn bị đầu tư cho chất lượng nguồn lao động, nâng giá để ký hợp đồng bằng được, tuyển chọn lao động ồ ạt, không tính đến rủi ro và hậu quả. Cần lựa chọn những doanh nghiệp có chất lượng hoạt động tốt tham gia thị trường này trong một thời gian nhất định. Sau nay, nếu cần sẽ mở rộng thêm.
Các doanh nghiệp được lựa chọn phải chấp hành nghiêm chỉ đạo chung về chất lượng, về chi phí khi ký kết và thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp nào vi phạm sẽ phải xử lý nghiêm.
Năm là, để bổ sung được lực lượng lao động có chất lượng cao hơn đi theo con đường chính thống, đề nghị cơ quan Nhà nước hai bên có sự phối hợp tháo gỡ khó khăn trong việc cấp visa lao động, đồng thời siết chặt hơn việc cấp visa kinh doanh, đảm bảo thực hiện đúng mục đích, không để tình trạng một lực lượng lớn người lao động chất lượng hạn chế đi theo visa kinh doanh để nhập vào đội quân lao động trong nhà máy như hiện nay./.