Những năm gần đây, đặc biệt là từ sau khi Cộng hoà Séc gia nhập khối Cộng đồng châu Âu (EU), nhờ thu hút được nguồn vốn đầu tư của nước ngoài nền kinh tế Cộng hoà Séc ổn định và bắt đầu phát triến mạnh. Thông tin cho biết, tổng thu nhập quốc dân (GDP) của Cộng hoà Séc đạt mức tăng trưởng từ 3,5 – 4% trong 8 năm gần đây, đặc biệt năm 2006 GDP đạt tới 6%, trong đó công nghiệp đạt 11,8%. Quan hệ hợp tác kinh tế, kỹ thuật với các nước EU ngày càng mở rộng, trên cơ sở các ngành công nghiệp sẵn có, chính phủ Cộng hoà Séc tập trung đầu tư chiều sâu, đổi mới trang thiết bị và công nghệ cho các ngành công nghiệp trọng yếu như chế tạo máy, sản xuất ô tô, thiết bị y tế, công nghiệp thuỷ tinh, sản xuất bia, các sản phẩm hoá dầu v.v… nhờ đó đã thu hút nguồn lao động vào các lĩnh vực sản xuất, làm giảm tỉ lệ thất nghiệp.

Hiện tại nhiều nhà máy, công trường ở Cộng hoà Séc đang thiếu nguồn nhân lực, một bộ phận chủ doanh nghiệp có nhu cầu tiếp nhận lao động nước ngoài. Từ những thông tin trên, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội nước ta đã có đợt khảo sát thị trường ở Cộng hoà Séc, vừa qua một số doanh nghiệp XKLĐ đã hợp tác với một số cá nhân và doanh nghiệp Việt Nam tại nước này ký được hợp đồng cung ứng lao động sang Cộng hoà Séc làm việc. Công tác tuyển chọn lao động đang được triển khai.

Theo đánh giá ban đầu, thị trường Cộng hoà Séc đang mở ra khả năng tiếp nhận lao động nước ngoài, nếu làm tốt ta có thể đưa được hàng vạn lao động sang nước này làm việc. Tuy nhiên, khi ký hợp đồng cung ứng lao động, các doanh nghiệp cần lưu ý một số vấn đề có thể xảy ra rủi ro cho cả doanh nghiệp và người lao động.

Trước hết, các doanh nghiệp phải phối hợp với các cá nhân và tổ chức môi giới hợp đồng, tìm hiểu kỹ nhu cầu tiếp nhận lao động nước ngoài của chủ nhà máy, công trường… ở nước sở tại, công việc người lao động sẽ làm và đặc biệt là chủ sử dụng phải có giấy phép tiếp nhận lao động nước ngoài và được cơ quan chức năng của Cộng hoà Séc cho phép người lao động nhập cảnh vào Séc làm việc. Trước đây cũng đã có một vài công ty thông qua môi giới người Việt ký được hợp đồng cung ứng lao động với chủ, được Đại sứ quán Việt Nam xác nhận điều kiện khả thi hợp đồng, nhưng lại bị ách tắc trong khâu làm visa nhập cảnh lao động nên phải huỷ bỏ hợp đồng, doanh nghiệp tốn kinh phí mở thị trường, người lao động bị thiệt thòi khoản tiền đã đầu tư học ngoại ngữ và làm các thủ tục.

Điều kiện tiên quyết của hợp đồng là phải đảm bảo lợi ích kinh tế cho người lao động. Điều này đòi hỏi trước khi ký hợp đồng mỗi doanh nghiệp phải cùng với đối tác môi giới khảo sát cụ thể về việc làm, điều kiện lao động, yêu cầu về tay nghề với từng loại công việc trong xí nghiệp bạn, đồng thời cần tìm hiểu thông tin về mức lương cho từng công việc, những khoản người lao động được hỗ trợ …. để khi đến Cộng hoà Séc, người lao động yên tâm làm việc cho chủ xí nghiệp, không bỏ hợp đồng ra ngoài làm việc bất hợp pháp. Hiện nay đang có một vài công ty khoán trắng việc làm này cho môi giới người Việt nên chắc chắn sẽ xảy ra rủi cho cho người lao động và cả doanh nghiệp.

Liên quan tới tiền lương, người lao động còn phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Pháp luật Cộng hoà Séc quy định thuế thu nhập cá nhân được thu theo năm tài chính, cuối năm quyết toán một lần. Mức nộp tối thiểu là 12% đối với người có tiền lương hàng tháng dưới 121.200 Kuron (Sau khi đã khấu trừ tiền BHXH và BHYT). Chủ sử dụng lao động căn cứ vào bảng lương của từng người trich nộp cho Nhà nước theo biểu thuế quy định cho từng mức thu nhập. Khi quyết toán tiền thuế, những lao động phải nuôi con sẽ được nhà nước xét giảm và được nhận lại khoản tiền này. (Doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ biểu thuế để đảm bảo quyền lợi cho người lao động)

Về chế độ đóng bảo hiểm các loại, Cộng hoà Séc quy định như sau:

- Bảo hiểm xã hội: người lao động phải nộp 8% tiền lương/ tháng, chủ sử dụng nộp thêm cho người lao động 26% lương/tháng.

- Bảo hiểm y tế: Mỗi tháng người lao động nộp 4,5% tiền lương, chủ sử dụng lao động nộp thêm cho người lao động 9% lương/ tháng.

Người lao động thường bị thiệt thòi nhiều nhất là khoản phí môi giới phải nộp khá nhiều cho đối tác tìm kiếm hợp đồng cung ứng lao động. Một thực tế dễ thấy là: phía chủ sử dụng chỉ muốn thuê lao động với giá rẻ, phía môi giới lại muốn được hưởng nhiều tiền kiếm hợp đồng, nhưng người lao động bao giờ cũng có nhiều thông tin và thông thạo cách tính thu nhập cho một hợp đồng làm việc ngoài nước. Cộng hoà Séc có thể coi là một thị trường lao động mới ( tiếp nhận lao động theo cơ chế thị trường) ta cần người môi giới để có đơn hàng, tuy nhiên ta không thể xuất khẩu lao động bằng bất cứ giá nào, do đó doanh nghiệp cần phải cân nhắc kỹ về khoản phí môi giới, sao cho tổng tiền lương cơ bản (do khoản thu nhập làm thêm giờ không xác định được) trong thời hạn của một hợp đồng trừ đi các khoản phải chi để được xuất cảnh và các khoản chi thực tế ở nước ngoài, số dư còn lại (thu nhập ròng) được người lao động chấp nhận ít nhất phải bằng hoặc cao hơn ½ mức lương tối thiểu trong hợp đồng cưng ứng lao động. Như vậy, doanh nghiệp mới tuyển được nguồn nhân lực để thực hiện hợp đồng, tạo thuận lợi cho công tác quản lý lao động, giúp doanh nghiệp duy trì được quan hệ cung ứng lao động lâu dài với chủ thuê, góp phần giữ vững thị trường và mở rộng dần thị phần lao động Việt Nam ở Cộng hoà Séc.

Theo nhận xét của chúng tôi thì việc tuyển chọn lao động đi làm việc tại Cộng hoà Séc không phải là khó, khâu khó nhất là quản lý sao cho người lao động nghiêm túc thực hiện hợp đồng lao động ký kết với chủ sử dụng. Do đó, trong khâu tuyển chọn và giáo dục định hướng cho người lao động, doanh nghiệp cần thông tin đầy đủ và cụ thể mức thu nhập của người lao động theo hợp đồng, các khoản chi phí khác trước khi đi (không nên gộp mọi khoản chi phí thành cụm từ "chi phí xuất cảnh", mặt khác là cần ngăn ngừa cá nhân hoặc tổ chức môi giới trong nước lợi dụng để thu tiền của người lao động, đồng thời làm rõ các khoản chi phí phải nộp theo quy định pháp luật của nước sở tại. Tìm hiểu, phát hiện và loại trừ những lao động muốn đến Cộng hoà Séc vì động cơ khác, giáo dục cho người lao động hiểu rõ muốn được gia hạn hợp đồng làm việc lâu dài ở nước bạn họ phải thực hiện tốt hợp đồng lao động, chấp hành đúng luật pháp của Cộng hoà Séc…

Để có thể khai thác được tiềm năng của thị trường lao động Cộng hoà Séc và tổ chức lao động Việt Nam sang Cộng hoà Séc làm việc có trật tự, hiệu quả, chúng tôi xin đề nghị như sau:

- Các doanh nghiệp cần đề xuất với Hiệp hội XKLĐ về mức phí môi giới hợp đồng đưa lao động đi làm việc tại Cộng hoà Séc theo từng nhóm nghề hoặc công việc cụ thể để kiến nghị với nhà nước ban hành quy định chung.

- Cục QLLĐ nên cùng với các doanh nghiệp phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hoà Séc tổ chức khảo sát thật chi tiết tình hình và nhu cầu tiếp nhận lao động nước ngoài, tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật về nhập cảnh, về lao động v.v… của nước sở tại để chỉ đạo các doanh nghiệp khai thác thị trường này.

- Hiệp hội XKLĐ Việt Nam nên phối hợp với Hôi người Việt Nam tại Cộng hoà Séc nhờ cung cấp thông tin, hỗ trợ các doanh nghiệp XKLĐ tìm kiếm và tiếp cận với chủ các nhà máy, công trường, xí nghiệp tại Cộng hoà Séc có nhu cầu hợp đồng nhận lao động Việt Nam để giới thiệu cho doanh nghiệp.